اين يادداشت روز ۵ شنبه ۱۳ دي ماه در روزنامه كارگزاران به چاپ رسيد .

آخرين پرواز درناها بر فراز تالاب ميقان

مژگان جمشيدي - با بارش اولين برف سنگين زمستاني در شهرستان اراك، بيش از 10 هزار درناي خاكستري تالاب ميقان را به سمت جنوب ايران ترك كردند اما همچنان 2 هزار درناي ديگر باقي مانده اند كه طي روزهاي آينده ميقان را ترك مي كنند. پرواز درناهاي طناز خاكستري بر فراز تالاب و دشت پوشيده از برف ميقان، بدون شك يكي از جالب ترين و ديدني ترين صحنه هاي طبيعت است كه روح هر بيننده اي را نوازش مي دهد. مشابه چنين صحنه هايي از پرواز گروهي و همهمه درناها در بسياري از كشورهاي دنيا همچون مالزي و چين اينقدر طرفدار دارد كه با اجراي مراسم خاص و جشن و پايكويي نيز همراه است و هزاران نفر گردشگر طبيعي را را از سراسر نقاط دنيا به اين مناطق مي كشاند  كه درآمد قابل توجهي را هم عايد مردم و مسئولان محلي مي كند. اما در اين ينگه دنيا،‌ قرنهاست كه درناها به ميقان مي آيند و مي روند بي آنكه كسي متوجه آنها باشد . شايد اگر حساسيت مردم و مسئولان محلي و استاني (كه الحق و الانصاف ميزبان خوبي براي اين مهاجران خسته بودند) نبود شايد امروز نه تالاب ميقان بر جا بود و نه درنايي در اين منطقه فرود مي آمد و ميقان همان سرنوشتي را پيدا مي كرد كه امروزبختگان و اروميه و شادگان و هامون و گاوخوني پيدا كردند .

با اين همه امروز هيئت دولت مصمم است تا با تصويب طرح واگذاري "حوزه معدني سولفات سديم كوير ميقان " تالاب را به مزايده بگذارد. به گفته مدير كل محيط زيست استان مركزي ، درصورت تصويب اين طرح دركميسيون زيربنايي دولت، كويروتالاب ميقان اراك كه از گلوگاههاي اصلي مهاجرت بيش از ‪ ۴۰هزار پرنده مهاجر و بومي و ‪ ۱۲هزار قطعه درناي خاكستري است در معرض نابودي قرار خواهد گرفت. دكتر محمد باقرصدوق مي افزايد: "ميقان به عنوان تالاب بين‌المللي و منطقه حفاظت شده هم پيشنهاد شده و برهم خوردن رژيم اكولوژيكي ‌آن موجب تشديدآلودگي هواي اراك و بياباني شدن 40 هزار هكتار از اراضي مكنطقه مي شود . ميقان‌ سرمايه ملي است و نبايد با انتفاع اقتصادي در صدد نابودي آن برآمد. "

ميقان براي اراك همان نقشي را ايفا مي كند كه درياچه مهارلو براي شيراز بازي مي كند . چرا كه اين تالاب به‌عنوان ميكرو كليماي منطقه نقش بزرگي در تلطيف هواي اراك  دارد و بهره‌برداري بي‌ضابطه مي تواند منجر به پديده خطرناك دودومه و تهديد سلامت ساكنان شهر به‌خاطر تشديد آلودگي هوا شود.اما از دهه ‪ ۶۰ كه حوزه غني سولفات سديم در اين تالاب كشف شده، شركت املاح معدني ايران تحت پوشش تامين اجتماعي به صورت محدود از ذخاير معدني آن بهره‌برداري مي‌كند كه با اين وجود آثار نامطلوبي بر اكوسيستم منطقه گذاشته و گسترش فعاليت بهره‌برداران ديگراز آن ميسر نيست.

آيا براستي درناهاي خاكستري يكبار ديگر اين فرصت را مي يابند تا سال آينده در ميقان فرود آيند.؟هر چند عزم دولت براي نابودي ميقان جدي است اما مقاومت ها و اظهارات كارشناسي همه مسئولان استاني بسيار اميدوار كننده است اينقدر كه حتي دادستان اراك هم اخيرا هشدار داده كه" به‌استناد مواد قانون مدني و كنوانسيونهاي زيست محيطي با هر بهره‌برداري بي‌ضابطه معدني از تالاب ميقان اراك قاطعانه‌برخورد مي‌شود. "حمزه پاكبين كه 4 سال قبل به عنوان قاضي نمونه استان مركزي از سوي سازمان محيط زيست مورد تقدير قرار گرفت روز گذشته اعلام كرد: در اصل ‪ ۷۷قانون اساسي ،كنواكسيونهايي كه به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيده باشد حكم قانون دارد و با استناد به كنواكسيون رامسر وقانون الحاق محافظت از گونه‌هاي مهاجر ،هر بهره‌برداري بي‌ضابطه محكوم است.

دادستان اراك در جايي كه مدير امور اكتشافات سازمان زمين شناسي اخيرا اعلام كرده " نمي توانيم صرفا به خاطر چهارتا فلامينگو و درنا از 45 ميليون تن ذخيره قطعي سولفات سديم چشم پوشي كنيم.» به حمايت قاطع از زيستمندان ميقان پرداخته و گفته : حفظ حقوق بيت‌المال و تلاش براي استفاده موثر از اراضي ملي و منابع طبيعي از وظايف اين شوراي سياستگذاري است و همه دستگاههاي اجرايي بايد حساسيت لازم را در اين زمينه داشته باشند. " حمزه پاكبين همان قاضي سرشناسي است كه چند سال قبل وقتي درناهاي ميقان در ميانه برف و كولاك شديد و سرما گرفتار شدند با تهيه مقادير زيادي از دانه هاي خوراكي به منطقه رفت و شخصا با حضور شبانه روزي اش در محل هزاران درنا را از مرگ حتمي نجات  داد.

از سوي ديگر دفاعيات آيت الله شجاعي زاده ،‌مدير آب منطقه اي استان مركزي نيز  از تالاب ميقان درخور تامل است . به اعتقاد او "حضور بهره‌برداران متعدد در اين تالاب موجب افت شديد سطح آب منطقه و حركت آب شيرين به سمت آب شور حوزه مي‌شود. همچنين منطقه امان‌آباد اراك دربالادست اين حوزه نيز از منابع مهم تامين آب شرب بخشي از اراك است  كه در صورت تعدد بهره‌برداري اين منبع مطمئن نيز براي آبرساني شهر از دست مي‌رود. از سوي ديگر به خاطر غالب بودن بادهاي غرب به شرق در تالاب اگر بهره‌برداري بي‌ضابطه معدني در منطقه صورت بگيرد، املاح نمكي به نواحي مجاور جابه‌جا شده و به تدريج منابع زيرزميني اطراف را شور مي‌كند. "مدير كل منايع طبيعي استان مركزي ،‌مدير كل ميراث فرهنگي و گردشگري استان مركزي و حتي برخي از مديران استانداري استان مركزي به همراه گروه كثيري از تشكل هاي زيست محيطي استان نيز از جمله معترضان اين طرح هستندبا اين وجود قرار است به زودي تالاب ميقان به 100 بهره بردار واگذار شود تا آيندگان براي هميشه از تماشاي چشم انداز زيباي ميقان محروم شوند .