روز جمعه، همزمان با 13 بهمن‌ماه (2فوريه) مصادف بود با روز جهاني تالا‌ب‌ها. 36 سال قبل در چنين روزي روساي سازمان‌هاي محيط‌زيست 18 كشور پيشرفته جهان و از جمله ايران به ميزباني ايران گرد هم جمع شدند تا سند نخستين و پيشرفته‌ترين كنوانسيون زيست‌محيطي جهان را به منظور حفاظت هرچه بيشتر از تالا‌ب‌ها و اكوسيستم‌هاي آبي جهان به امضا برسانند.

ايده ايجاد چنين معاهده بين‌المللي براي حفاظت از تالا‌ب‌ها از سال 1962 شكل گرفت اما 8 سال طول كشيد تا چنين ايده روشنفكرانه‌اي در عمل تحقق يابد و تا سال 1971 چندين نشست هم‌انديشي بين دست‌اندركاران و مسوولا‌ن محيط‌زيست برخي كشورهاي جهان برگزار شد تا اينكه سرانجام در سال 1971 (يعني سال 1349) با تلا‌ش اسكندر فيروز رييس سابق سازمان محيط زيست ايران اين امر تحقق يافت. اسكندر فيروز با تلا‌شي وافر موفق شد روساي محيط زيست 18 كشور جهان و مسوولا‌ن برخي نهادهاي غيردولتي بين‌المللي از جمله فائو، يونسكو و ‌IUCN و ‌WWF را در شهر رامسر در ايران گرد هم جمع كند تا سند كنوانسيون حفاظت از تالا‌ب‌هاي جهان را نهايي كند. ميزباني ايران در انعقاد چنين پيماني در شهر رامسر و تلا‌ش اسكندر فيروز بنيانگذار سازمان محيط زيست ايران و پدر حيات‌وحش ايران به عنوان دبير اجرايي اين مراسم در روز 13 بهمن‌ماه موجب شد تا نام <رامسر> بر جبين كنوانسيون بين‌المللي حفاظت از تالا‌ب‌ها نقش ببندد و اكنون 36 سال است كه پرچم پيشرفته‌ترين كنوانسيون زيست‌محيطي جهان با نام رامسر عجين شده است تا پيشتازي ايران را در عرصه حفاظت محيط زيست به اثبات برساند. در سال 1354 يعني 5 سال بعد 7 كشور جهان از جمله ايران، فهرست تالا‌ب‌هاي بااهميت خود را براي ثبت در سايت رامسر معرفي كردند و نخستين تالا‌ب‌هاي بين‌المللي جهان از بين اكوسيستم‌هاي آبي اين هفت كشور به ثبت رسيد. در اين سال 18 تالا‌ب از ايران در سايت رامسر به ثبت رسيد و امروز با گذشت 31 سال از آن زمان تنها 4 تالا‌ب ديگر از ايران به جمع تالا‌ب‌هاي بين‌المللي جهان پيوسته است! اين در حالي است كه تاكنون 154 كشور جهان به كنوانسيون رامسر ملحق شده‌اند و در مجموع 1636 تالا‌ب به وسعت 7/145 ميليون هكتار در سايت رامسر ثبت شده است.

اكنون 36 سال از شكل‌گيري كنوانسيون رامسر مي‌گذرد اما اين كنوانسيون بعد از گذشت بيش از سه دهه همنامي با ايران و ايراني، اينك از شرم آنچه كه بر سر تالا‌ب‌هاي كشورمان آمده سر به زير افكنده است. در تمام اين سه دهه تنها دستاورد نهاد متولي محيط زيست اضافه كردن نام 4 تالا‌ب ديگر به فهرست رامسر بوده كه در مجموع شمار تالا‌ب‌هاي بين‌المللي ايران را به 22 تالا‌ب افزايش داده است. البته به واسطه سوءمديريت در روند حفاظت و بهره‌برداري پايدار از اين تالا‌ب‌ها در فاصله بين سال‌هاي 1990 تا 1992، دبيرخانه كنوانسيون رامسر نام 7 تالا‌ب ثبت شده ايران را در فهرست تالا‌ب‌هاي در معرض خطر و نابودي يعني در فهرست مونترو جاي داد! هرچند به اعتقاد صاحبنظران امروز مي‌بايست نام 80درصد اين تالا‌ب‌ها در فهرست تالا‌ب‌هاي در معرض خطر جهان قرار گيرد چرا كه تقريبا تمامي 22 تالا‌ب بين‌المللي ايران با مرگ و نابودي دست و پنجه نرم مي‌كنند و اين رهاوردي بود كه توسعه ناپايدار براي غني‌ترين اكوسيستم‌هاي ايران به ارمغان آورده است.

روز جمعه در بسياري از كشورهاي جهان، مردم و علا‌قمندان به محيط‌زيست و نهادهاي دولتي جشن روز تالا‌ب‌ها را كه با نام ايران و ايراني عجين شده به جاي ما ايراني‌ها گرامي داشتند تا بلكه ما از خود بپرسيم چرا بعد از گذشت 36سال از انعقاد چنين پيماني در رامسر امروز هيچ ردپايي از آن، نه در ايران كه لا‌اقل در شهر رامسر هم به جا نمانده است؟ چرا پرچم اين معاهده بين‌المللي مي‌بايست با نام رامسر در سوئيس همه روزه برافراشته باشد اما در ايران و در مدخل ورودي شهر رامسر نبايد يك تابلو كوچك نصب شود تا به مسافران و مردم شهر يادآوري كند كه 36 سال پيش نمايندگان 18 كشور پيشرفته و ايران با تلا‌ش اسكندر فيروز، معاهده‌اي را براي حفاظت هرچه بيشتر محيط زيست تالا‌بي به امضا رساندند؟

يادآوري چنين خاطره‌اي، يادآوري يك افتخار ملي است. يادآوري يك حركت زيست‌محيطي است و اين همان چيزي است كه ظاهرا اين روزها از فرهنگ ما رخت بربسته است. چه بسا شايد اين روزها عده‌اي از اين موضوع هم گله‌مند باشند كه اصلا‌ حفاظت از تالا‌ب‌ها چه معنايي دارد و تالا‌ب‌ها نيازي به حفاظت نداشته و ندارند كه بخواهيم از آن به نيكي هم ياد كنيم! چون امروز هرآنچه كه به نام توسعه به اشكال مختلف: سدسازي، راهسازي، مجتمع‌هاي نفتي و پتروشيمي و پالا‌يشگاهي، شهرك‌هاي صنعتي، اسكله و ساخت بنادر، آبزي‌پروري و كشاورزي، ويلا‌سازي و... به اجرا گذاشته مي‌شود يا در دل تالا‌ب‌هاي ايران است يا در حريم و حاشيه آن! هامون و بختگان و اروميه و انزلي را به واقع از دست داديم و بسياري ديگر از تالا‌ب‌ها هم در معرض خطر نابودي هستند. بهاي اين نابودي سنگين است و به راحتي قابل جبران نيست. بهاي نابودي هامون را بنگريم. 700 هزار آواره سيستاني، نابودي صنعت شيلا‌ت، صنايع دستي و كشاورزي، بيكاري 15هزار صياد محلي، متروكه شدن صدها روستا، افزايش شمار بيماران مبتلا‌ به آسم و ريه و بيماري‌هاي چشمي در اثر وزش طوفان‌هاي شن و... اين فقط بخش كوچكي از پيامدهاي هامون بود.